Chi phí chấp bút sách gồm những gì? Cách lập ngân sách thực tế

Một trong những câu hỏi tôi thường nhận được khi nói chuyện với người muốn làm sách là:

“Chấp bút một cuốn sách 200 trang thì giá bao nhiêu?”

Câu hỏi này rất dễ hiểu. Nhưng thực tế, chỉ biết một cuốn sách dài 200 trang thì vẫn chưa đủ để đưa ra một báo giá nghiêm túc.

Bởi hai cuốn sách cùng 200 trang có thể là hai dự án hoàn toàn khác nhau.

Một cuốn có thể chỉ cần khai thác những trải nghiệm mà tác giả đã nắm rất rõ. Một cuốn khác lại liên quan đến tài chính, y học, nghệ thuật hoặc một lĩnh vực chuyên môn sâu, đòi hỏi người viết phải nghiên cứu, kiểm chứng thông tin và dành nhiều thời gian hơn cho từng phần nội dung.

Có cuốn dài nhưng tương đối dễ triển khai.

Cũng có cuốn rất ít chữ nhưng từng câu, từng hình ảnh và từng chi tiết đều phải được lựa chọn kỹ.

Vì vậy, theo tôi, chi phí chấp bút không nên được hiểu như một phép nhân đơn giản:

Số trang × đơn giá = giá cuốn sách.

Để biết một dự án cần ngân sách bao nhiêu, trước hết phải hiểu mình đang thực sự làm cuốn sách nào.

Nếu bạn chưa rõ chấp bút là gì và người chấp bút tham gia vào quá trình làm sách ra sao, có thể đọc trước bài Chấp bút là gì? Một cuốn sách được chấp bút như thế nào?.

1. Chi phí chấp bút thực sự gồm những gì?

Khi nói đến “giá chấp bút”, nhiều người hình dung đây đơn giản là tiền thuê một người ngồi viết bản thảo.

Nhưng nếu mục tiêu cuối cùng là có một cuốn sách hoàn chỉnh, quá trình thực tế dài hơn rất nhiều.

Ở giai đoạn hình thành bản thảo, công việc có thể gồm:

Làm rõ ý tưởng và mục tiêu cuốn sách.
Xác định nhóm độc giả.
Xây dựng cấu trúc hoặc đề cương.
Chuẩn bị nội dung cho các buổi khai thác.
Phỏng vấn tác giả.
Xử lý tài liệu và chất liệu đầu vào.
Viết bản thảo.
Phản hồi và chỉnh sửa.
Hiệu đính nội dung.

Sau đó, một bản thảo vẫn cần tiếp tục đi qua nhiều công đoạn để trở thành sách:

Biên tập.
Dàn trang.
Thiết kế bìa.
Hoàn thiện hồ sơ xuất bản.
In ấn.
Kiểm tra thành phẩm.

Vì vậy, cách LIBs đang tiếp cận là giúp khách hàng nhìn vào một gói làm sách với phạm vi công việc và checklist tương đối rõ, thay vì tách nhỏ mỗi công đoạn thành một mức giá riêng rồi để khách hàng tự cộng lại.

Riêng truyền thông, tôi cho rằng nên là một ngân sách khác.

Lý do là việc truyền thông cho một cuốn sách có quá nhiều biến số: mục tiêu của tác giả, cộng đồng hiện có, sự kiện ra mắt, nội dung social, workshop, PR hay một chiến dịch dài hơn.

Không phải cuốn sách nào cũng cần cùng một chiến lược truyền thông.

Do đó, tôi thích tách hai câu chuyện:

Một ngân sách để làm cuốn sách.

Một ngân sách khác nếu tác giả muốn đầu tư thêm để giúp cuốn sách được lan tỏa.

2. Vì sao số trang không đủ để quyết định giá?

Độ dài chắc chắn ảnh hưởng đến chi phí.

Một bản thảo 50.000 chữ thường đòi hỏi nhiều thời gian hơn một bản thảo 20.000 chữ nếu các điều kiện khác tương đương.

Nhưng vấn đề nằm ở cụm từ “nếu các điều kiện khác tương đương”.

Trên thực tế, chúng hiếm khi giống nhau.

Ví dụ, một cuốn sách chia sẻ trải nghiệm cá nhân hoặc kỹ năng tương đối phổ thông có thể dễ khai thác hơn nếu tác giả đã có câu chuyện rõ ràng và không cần nhiều nghiên cứu bổ sung.

Ngược lại, một cuốn sách liên quan tới tài chính, y học, nghệ thuật hoặc một lĩnh vực chuyên môn sâu có thể đòi hỏi:

Người viết phải hiểu được hệ thống thuật ngữ.
Research bổ sung.
Kiểm tra hoặc đối chiếu dữ kiện.
Nhiều buổi trao đổi hơn.
Nhiều thời gian biên tập hơn.
Cách diễn đạt vừa chính xác vừa dễ hiểu với độc giả.

Thậm chí, một cuốn sách hình ảnh hoặc sách nghệ thuật có thể rất ít chữ nhưng không hề dễ.

Chữ ít đồng nghĩa mỗi câu chữ càng phải được chọn lọc.

Một đoạn giới thiệu ngắn đôi khi phải gánh rất nhiều vai trò: chính xác về chuyên môn, giàu cảm xúc, đủ đẹp về ngôn ngữ và phù hợp với tổng thể thẩm mỹ của cuốn sách.

Vì vậy:

Hai cuốn sách cùng 200 trang chưa chắc có cùng độ khó.

Và một cuốn sách ngắn chưa chắc có chi phí thấp hơn một cuốn sách dài.

3. Những yếu tố nào làm ngân sách thay đổi?

Theo kinh nghiệm triển khai của LIBs, tôi thường nhìn vào một số nhóm yếu tố chính.

Thể loại và mức độ khó của cuốn sách

Đây là yếu tố rất quan trọng.

Một dự án càng chuyên sâu thì yêu cầu dành cho cây viết càng cao.

Không chỉ là khả năng viết.

Người viết còn phải đủ năng lực để hiểu vấn đề, hỏi đúng câu hỏi, đọc tài liệu và chuyển nội dung chuyên môn thành thứ độc giả mục tiêu có thể tiếp nhận.

Độ dài của bản thảo

Số chữ vẫn là một chỉ số cần thiết vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng công việc.

Trong một cấu hình phổ biến hiện nay của LIBs, một cuốn khoảng 200 trang thường được ước lượng ở khoảng 50.000–55.000 chữ.

Đây là một khoảng tham chiếu cho cấu hình cụ thể, không phải quy tắc cho mọi loại sách.

Số buổi phỏng vấn và khai thác

Với những dòng sách tương đối đơn giản, cách LIBs đang triển khai hiện tại thường dự kiến khoảng 10 buổi làm việc, mỗi buổi khoảng 2 giờ.

Với những dự án khó hơn, số buổi có thể tăng lên khoảng 15–20 buổi hoặc hơn tùy lượng chất liệu cần khai thác.

Điều này rất dễ hiểu.

Nếu tác giả muốn kể một hành trình dài, viết hồi ký, xây một cuốn sách học thuật hoặc cần làm rõ nhiều lớp trải nghiệm, người viết không thể khai thác đủ chất liệu chỉ trong vài cuộc trò chuyện ngắn.

Research và kiểm chứng

Có những nội dung tác giả có thể kể trực tiếp.

Nhưng cũng có những nội dung cần được nghiên cứu, kiểm chứng hoặc làm rõ thêm trước khi đưa vào bản thảo.

Đặc biệt với:

dữ kiện chuyên môn;
mốc lịch sử;
câu chuyện liên quan tới người thứ ba;
hình ảnh;
tư liệu;
những nội dung có nguồn gốc bên ngoài tác giả.

Khi mức độ kiểm chứng tăng, công việc của ekip cũng tăng.

Mức độ hoàn thiện của thành phẩm

Không phải mọi cuốn sách đều có cùng yêu cầu về thiết kế và kỹ thuật.

Một cuốn sách chữ thông thường khác rất nhiều với:

sách hình ảnh;
sách nghệ thuật;
sách có nhiều biểu đồ;
sách cần xử lý ảnh;
sách có cấu trúc trình bày phức tạp.

Mức độ sáng tạo và kỹ thuật càng cao thì nguồn lực cần dành cho dự án càng lớn.

4. Khi nào chi phí có thể phát sinh thêm?

Tôi không nghĩ một báo giá tốt nên được thiết kế theo kiểu báo thật thấp ban đầu, sau đó mỗi bước lại phát sinh một khoản nhỏ.

Ngay từ đầu, khách hàng cần biết gói của mình đang bao gồm những gì.

Và hợp đồng cần xác định tương đối rõ phạm vi của dự án.

Ví dụ:

Dự kiến bao nhiêu chữ.
Khoảng bao nhiêu trang.
Bao nhiêu buổi phỏng vấn.
Bao nhiêu vòng chỉnh sửa.
In bao nhiêu cuốn.
Cấu hình bìa và ruột như thế nào.
Sản phẩm cuối cùng là gì.

Trong các hợp đồng hiện tại của LIBs, số vòng chỉnh sửa thường được xác định tối đa là 2 vòng ở những bước tương ứng.

Trong thực tế làm việc, ekip có thể linh hoạt hơn nếu cần để dự án tốt lên.

Nhưng hợp đồng vẫn cần có giới hạn.

Bởi một gói được xây cho cuốn sách 200 trang không thể liên tục thay đổi:

200 trang thành 300 trang.

10 buổi phỏng vấn thành 25 buổi.

Một cấu trúc đơn giản chuyển sang một dự án hoàn toàn khác.

Hoặc tác giả thay đổi toàn bộ định hướng khi dự án đã đi được nửa đường.

Khi những thay đổi làm biến đổi đáng kể scope ban đầu, việc tính lại chi phí là hợp lý.

Mục đích không phải là tính tiền từng việc nhỏ.

Mà là giữ cho điều hai bên đã thống nhất từ đầu vẫn còn đúng.

5. Một cấu hình làm sách phổ biến của LIBs hiện có giá bao nhiêu?

Đây là phần tôi muốn nói thật rõ để tránh hiểu nhầm.

Ở thời điểm hiện tại, LIBs đang có một cấu hình tương đối phổ biến dành cho những người lần đầu làm sách, đặc biệt với các dòng sách trải nghiệm, kỹ năng hoặc nội dung không quá phức tạp.

Một cấu hình tham chiếu gồm:

Khoảng 200 trang.
Khoảng 50.000–55.000 chữ.
Khoảng 10 buổi phỏng vấn × 2 giờ.
Quy trình làm sách trọn gói.
In 1.000 cuốn.
Bìa mềm, tay gấp.
Ruột in đen trắng.

Mức giá hiện tại của cấu hình này là:

80 triệu đồng, chưa bao gồm VAT.

Tôi nhấn mạnh:

Đây không phải giá chấp bút chung cho mọi cuốn sách.

Đây là giá của một cấu hình cụ thể mà LIBs đang áp dụng.

Nếu một người muốn làm đúng cấu hình đó, việc tư vấn sẽ khá nhanh vì phạm vi đã tương đối rõ.

Nhưng nếu họ muốn:

sách chuyên môn sâu;
độ dài lớn hơn;
sách nghệ thuật;
nhiều hình ảnh;
nhiều research;
yêu cầu kỹ thuật cao;
cấu hình in khác;

thì cần ngồi lại để xây một phạm vi phù hợp trước khi báo giá.

Bạn có thể xem thêm cách LIBs tổ chức dịch vụ chấp bút sách để hiểu rõ hơn về phạm vi công việc.

6. Vì sao cùng một cuốn 200 trang mà có nơi báo 20 triệu, 50 triệu, 80 triệu hoặc hơn?

Đây là lúc tôi nghĩ chỉ nhìn vào con số sẽ rất nguy hiểm.

Làm sách không giống như mua một món hàng tiêu chuẩn mà ở đâu sản phẩm cũng giống nhau.

Hai đơn vị cùng ghi:

“200 trang, chấp bút và xuất bản”

không có nghĩa họ đang bán cùng một thứ.

Bạn cần nhìn sâu hơn:

Ai sẽ viết?

Người đó có kinh nghiệm gì?

Có ekip biên tập không?

Có bao nhiêu vòng phản hồi?

Quy trình phỏng vấn ra sao?

Nội dung được xử lý kỹ đến mức nào?

Bìa được thiết kế thế nào?

Chất lượng dàn trang ra sao?

Cấu hình in thế nào?

Khi dự án gặp vấn đề, ai là người chịu trách nhiệm xử lý?

Và quan trọng hơn:

Đơn vị đó đã từng làm ra những cuốn sách như thế nào?

Tôi từng trực tiếp thấy những dự án sách được làm với ngân sách rất thấp.

Cuốn sách vẫn có thể được in ra.

Nhưng nội dung được xử lý rất sơ sài, thiết kế cơ bản và trải nghiệm tổng thể của thành phẩm không đạt mức mà tôi mong muốn cho một dự án nghiêm túc.

Điều đó không có nghĩa cứ giá thấp là chất lượng thấp hay giá cao là mặc nhiên tốt.

Nhưng nó cho thấy một điều:

Đừng so giá trước khi so đúng thứ mình đang mua.

Hãy xem:

sản phẩm thực tế;
quy trình;
phạm vi;
ekip;
mức độ đầu tư;
phản hồi của những người từng làm việc với họ.

Chấp bút là một hoạt động sáng tạo.

Giá trị của nó không thể chỉ được quy đổi thành “bao nhiêu giờ lao động” hay “bao nhiêu tiền một trang”.

7. Nên chuẩn bị ngân sách bao nhiêu nếu muốn làm một cuốn sách chỉn chu?

Nếu chỉ nhìn vào cấu hình tham chiếu vừa nói, gói làm sách của LIBs hiện ở mức 80 triệu đồng chưa VAT.

Nhưng cá nhân tôi không nghĩ người muốn làm sách chỉ nên chuẩn bị đúng bằng con số đó.

Tôi thích một dự án có dư địa tài chính hơn.

Bởi sau khi có sách, tác giả có thể còn nghĩ tới:

đăng ký quyền tác giả nếu cần;
một buổi ra mắt sách;
visual và ấn phẩm;
hoạt động truyền thông ban đầu;
những nhu cầu nhỏ phát sinh ngoài core package.

Vì vậy, theo góc nhìn hiện tại của tôi, nếu muốn bắt đầu một dự án tương đối chỉn chu và có một khoản dư địa sau khi sách hoàn thành, ngân sách khoảng 120 triệu đồng trở lên sẽ thoải mái hơn.

Nhưng đây không phải một điều kiện bắt buộc.

Và cũng không phải “giá làm sách trên thị trường”.

Đây là góc nhìn ngân sách của LIBs dựa trên cấu hình hiện tại và mong muốn tác giả không rơi vào tình trạng làm xong cuốn sách rồi không còn bất kỳ nguồn lực nào cho bước tiếp theo.

Nếu bạn chỉ đủ ngân sách để làm sách thì có nên làm không?

Theo tôi, vẫn có thể.

Tiền giúp mọi thứ nhanh hơn, bài bản hơn và cho phép thuê thêm người làm.

Nhưng tiền không phải con đường duy nhất để cuốn sách được lan tỏa.

Tác giả có thể:

tận dụng cộng đồng của mình;
trực tiếp chia sẻ nội dung;
bán sách qua mạng lưới hiện có;
kết hợp workshop;
hợp tác với các tổ chức;
tìm đối tác đồng hành;
kêu gọi tài trợ phù hợp.

Một ekip tốt không chỉ hỏi tác giả có bao nhiêu tiền để chạy truyền thông.

Họ còn nên giúp tác giả nhìn xem mình đang có những nguồn lực nào khác.

8. 5 thông tin nên chuẩn bị trước khi hỏi “cuốn sách của tôi giá bao nhiêu?”

Bạn chưa cần một bản kế hoạch hoàn chỉnh.

Nhưng nếu chuẩn bị được 5 nhóm thông tin dưới đây, cuộc tư vấn sẽ thực tế hơn rất nhiều.

1. Bạn muốn làm cuốn sách gì?

Ít nhất hãy hình dung:

chủ đề;
thể loại;
độc giả;
độ dài tương đối;
thành phẩm mình mong muốn.

2. Ngân sách bạn đang dự kiến ở mức nào?

Câu hỏi về ngân sách không nhằm ép khách hàng phải chi nhiều hơn.

Nó giúp cả hai bên tránh xây một cấu hình hoàn toàn không phù hợp với khả năng thực tế.

3. Bạn đang có những chất liệu nào?

Ví dụ:

kinh nghiệm;
chuyên môn;
bài viết;
video;
tài liệu;
ghi chú;
câu chuyện;
dữ liệu;
hình ảnh.

Chất liệu càng rõ, việc đánh giá mức độ dự án càng chính xác.

4. Bạn muốn cuốn sách giúp mình đạt được điều gì?

Bạn muốn:

lưu giữ trải nghiệm;
chia sẻ kiến thức;
giúp một nhóm độc giả;
hỗ trợ thương hiệu cá nhân;
tạo nền tảng cho workshop;
phục vụ công việc hiện tại;
hay để lại một giá trị dài hạn?

Mục tiêu khác nhau sẽ dẫn tới cách làm khác nhau.

5. Bạn sẵn sàng tham gia dự án tới mức nào?

Tác giả có thể dành bao nhiêu thời gian cho:

phỏng vấn;
cung cấp tài liệu;
phản hồi;
xác minh;
duyệt nội dung.

Một dự án có chất liệu tốt nhưng tác giả không thể tham gia cũng sẽ rất khó triển khai hiệu quả.

Một báo giá tốt không nhất thiết là báo giá thấp nhất

Khi cân nhắc chi phí làm sách, tôi nghĩ câu hỏi tốt hơn không phải là:

“Nơi nào rẻ nhất?”

Mà là:

“Với mức ngân sách này, tôi đang nhận được một dự án như thế nào?”

Một báo giá tốt cần giúp bạn hiểu:

phạm vi công việc;
tiêu chuẩn thành phẩm;
giới hạn;
trách nhiệm của hai bên;
ekip thực hiện;
và điều gì sẽ xảy ra nếu dự án thay đổi.

Giá thấp hơn có thể phù hợp với một nhu cầu đơn giản.

Giá cao hơn có thể bao gồm nhiều lớp công việc hơn.

Điều quan trọng nhất là bạn phải hiểu mình đang so sánh cái gì.

Với LIBs, mục tiêu không phải chỉ là in ra được một cuốn sách.

Một mức giá phải đủ để ekip có điều kiện làm việc nghiêm túc, dành thời gian cho nội dung và đồng hành với tác giả đến khi tác phẩm thành hình.

Nếu bạn đã có ý tưởng cho cuốn sách nhưng chưa biết nên chuẩn bị ngân sách như thế nào, hãy mang theo 5 thông tin ở trên và liên hệ với Legacy Ink Books.

Thay vì bắt đầu bằng câu:

“Cuốn sách 200 trang giá bao nhiêu?”

Có lẽ cuộc trao đổi sẽ hiệu quả hơn nếu bắt đầu bằng:

“Tôi muốn làm một cuốn sách như thế này. Với mục tiêu và nguồn lực hiện có, đâu là cấu hình phù hợp nhất?”